Tác giả Ian Mayes
Tổ chức Camphill Soltane, Glenmoore, Pensylvania
The Person-Centered Journal, Vol. 17, No. 1-2, 2010
Bản thân tôi xem tiến trình Giao Tiếp Phi Bạo Lực (Nonviolent Communication – NVC) như một bộ công cụ để hỗ trợ mọi người thực hành Tiếp cận Nhân vị Trọng tâm (Person-Centered Approach – PCA) trong các mối quan hệ liên cá nhân. Theo như tôi thấy thì giá trị lớn lao của NVC chính là việc tiến trình này cho phép mọi người biến PCA, thường được nhìn nhận theo hướng mang nặng tính lý thuyết, thành một thứ có tính thực tiễn cao để bất cứ ai cũng có thể áp dụng được. Tôi nhận thấy rằng Giao Tiếp Phi Bạo Lực có tiềm năng rất lớn trong việc hỗ trợ khả năng áp dụng Tiếp cận Nhân vị Trọng tâm trong nhiều tình huống đang ngày càng đa dạng hơn trong đời thực.
Trong bài viết này, tôi sẽ điểm qua một số điểm then chốt trong Tiếp cận Nhân vị Trọng tâm, đặc biệt nhấn mạnh vào tài liệu được nhà tâm lý học Carl Rogers viết vào năm 1956 với tiêu đề “Các điều kiện cần và đủ cho sự thay đổi về nhân cách trong trị liệu”, và liệt kê các phương thức thực hành chứng minh cho các điều kiện trên trong Giao Tiếp Phi Bạo Lực.
Nguồn gốc của Giao Tiếp Phi Bạo Lực
Giao Tiếp Phi Bạo Lực đã lần đầu được phát triển bởi tiến sĩ Marshall B. Rosenberg, người từng là học trò của nhà tâm lý học Carl Rogers tại Đại học Wisconsin-Madison trong khoảng thời gian từ năm 1957-1963. Tiến sĩ Rosenberg coi ông Rogers là một người có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển công trình nghiên cứu của mình. Cho đến thời điểm cuối cùng trong tiến trình cộng tác với nhau, họ cũng đã là đồng nghiệp làm việc trong Dự Án Wisconsin. Vào năm 1966, ông Rosenberg đã được Hội Đồng Giám Khảo Hoa Kỳ mảng Tâm Lý Học Chuyên Nghiệp trao tặng danh hiệu chuyên môn trong lĩnh vực tâm lý học lâm sàng.
Tiến trình Giao Tiếp Phi Bạo Lực đã được ra đời qua công trình nghiên cứu của ông Marshall Rosenberg trong những năm 1960, một dự án cung cấp các khóa đào tạo về kỹ năng giao tiếp và hòa giải cho các cộng đồng đang có những nỗ lực hòa bình trong việc xóa bỏ tình trạng phân biệt chủng tộc tại các trường học và các tổ chức công khác. Trong những năm 1980, một tổ chức đã được ra đời với cái tên là “Trung tâm Giao Tiếp Phi Bạo Lực” để cung cấp hệ thống và cơ chế cho tất cả các khóa đào tạo về Giao Tiếp Phi Bạo Lực diễn ra trên toàn thề giới.
Áp dụng Giao Tiếp Phi Bạo Lực cho “Các điều kiện cần và đủ cho sự thay đổi về nhân cách trong trị liệu” của Carl Rogers
Sau đây là nội dung trong bài viết về các điều kiện cần và đủ cho sự thay đổi về nhân cách trong trị liệu của Carl Rogers:
“Để các thay đổi trong nhân cách xảy ra theo chiều hướng tích cực thì các điều kiện sau đây phải tồn tại và tiếp diễn trong một khoảng thời gian nhất định:
- Hai người phải có sự tương tác với nhau về mặt tâm lý (psychological contact).
- Người đầu tiên, được gọi là thân chủ, ở trong tình trạng không hòa hợp nội tại (incongruence), cảm giác trong ngoài bất nhất, dễ bị tổn thương và lo âu.
- Người thứ hai, được gọi nhà trị liệu, có sự hòa hợp nội tại (congruence) hoặc nhất quán trong một mối quan hệ.
- Nhà trị liệu có sự quan tâm/tôn trọng tích cực vô điều kiện (unconditional positive regard) dành cho thân chủ của mình.
- Nhà trị liệu có sự hiểu biết mang tính thấu cảm (empathic understanding) dưới khung tham chiếu nội tại của thân chủ về những cảm nhận và suy nghĩ của thân chủ và nỗ lực truyền đạt lại sự thấu hiểu của mình cho họ.
- Việc truyền đạt lại cảm giác thấu hiểu sâu sắc và sự tôn trọng tích cực vô điều kiện của nhà trị liệu cho thân chủ phải đạt được trên một mức độ tối thiểu.
Không cần bất cứ một điều kiện nào khác nữa. Chúng ta chỉ cần có đủ được sáu điều kiện trên tồn tại, và tiếp diễn trong một khoảng thời gian nhất định. Khi đó, tiến trình thay đổi nhân cách theo chiều hướng tích cực ắt xảy ra.”
Sau đây, tôi sẽ giải thích về cách thức mà tiến trình Giao Tiếp Phi Bạo Lực có thể cung cấp phương thức thực hành và phương tiện cụ thể để hỗ trợ các cá nhân tạo ra một trong sáu điều kiện được nêu trên. Tôi sẽ bắt đầu với việc bàn luận về ba điều kiện mà ông Rogers gọi là “các điều kiện cốt lõi”, bao gồm “Tính chân thực (authenticity), sự thấu cảm (empathy), và sự tôn trọng tích cực vô điều kiện (unconditional positive regard).”
Sư chân thực
Tiến trình Giao Tiếp Phi Bạo Lực có hai phương thức thực hành để hỗ trợ cho việc đạt được sự chân thực (hay còn gọi là “sự hòa hợp/nhất quán”) trong một mối quan hệ. Phương thức thực hành đầu tiên được gọi là “tự thấu cảm” (self-empathy), bao gồm việc suy ngẫm và tự hỏi chính mình rằng bản thân đang cảm thấy như thế nào và cần có những gì trong một tình huống cụ thể. Đây chính là việc “trao sự thấu cảm cho chính bản thân mình”, thực sự lắng nghe chính bản thân để nắm bắt được bản chất của những cảm xúc mãnh liệt, sống động trong bản thân và những nhu cầu đã thúc đẩy những cảm xúc ấy.
Phương thức thực hành thứ hai được gọi là “biểu lộ thành thật” (honest expression). Theo thông lệ của NVC, dạng thức này xảy ra khi trước tiên một ai đó nói về sự quan sát của họ (tức là về những gì đã được nói hoặc làm một cách cụ thể) mà không thêm vào bất gì sự đánh giá hay diễn giải nào. Sau đó, người nói sẽ nói về những cảm giác và nhu cầu nào khiến họ thấy xáo động qua sự quan sát trên. Việc bộc lộ các cảm giác và nhu cầu của bản thân chính là một điểm hữu ích, và thậm chí là cần thiết trong việc giúp người nói trải qua một tiến trình tự thấu cảm với chính bản thân họ trước khi thành thật bộc lộ với người còn lại. Sau cùng, người nói sẽ đưa ra một thỉnh cầu rõ ràng và khả thi cho người kia và người đó sẽ mô tả cụ thể những điều có thể được thực hiện để đáp ứng được các nhu cầu được bộc lộ một cách tốt hơn.
Sự thấu cảm
Thực hành sự thấu cảm trong Giao Tiếp Phi Bạo Lực bao gồm việc chú ý lắng nghe một ai đó với sự tò mò chủ động về những gì mà người nói có thể đang cảm thấy và cần đến. Việc lắng nghe này có thể được thực hiện một cách thầm lặng, hoặc cũng có thể đi kèm với việc nói ra các suy đoán về các cảm giác và nhu cầu tiềm ẩn để thăm hỏi người nói.
Trong Giao Tiếp Phi Bạo Lực, sự thấu cảm là một yếu tố được tập trung nhiều đến mức được xem là một phương thức thực hành cụ thể mà những người ứng dụng NVC thường sắp xếp gác lại các công việc cụ thể để chuyên tâm thực hành. Thêm nữa, sự thấu cảm trên cũng được xem là một yếu tố có thể tồn tại trong các tương tác giữa các cá nhân với nhau, và sự hiện diện của yếu tố này sẽ có lợi nếu được tăng cường. Việc thực hành lắng nghe thấu cảm trong NVC (thường được gọi là “trao đi sự thấu cảm”) sẽ mang tính công khai, có chủ ý mà chúng ta có thể học được, và chúng ta sẽ có các phương tiện để củng cố sự phát triển của kỹ năng này.
Trong thời gian qua, những hình thức xã hội mới đã có sự phát triển trong các cộng đồng NVC để củng cố các kỹ năng lắng nghe thấu hiểu giữa các cá nhân. Chẳng hạn, chúng ta có thể có được mối quan hệ hợp tác giữa hai người mang tính “người bạn thấu cảm” mà trong đó các cá nhân sẽ thay phiên nhau lắng nghe thấu cảm với người kia và được người kia lắng nghe thấu cảm lại. Chúng ta cũng có các mối quan hệ “nhóm thấu cảm” mà trong đó toàn bộ một nhóm người sẽ thay phiên nhau lắng nghe và thấu cảm với một cá nhân.
Sự tôn trọng tích cực vô điều kiện
Một sự phân định mà NVC đem lại chính là phân biệt giữa sự giao tiếp “mở lòng” và giao tiếp “khép lòng”, kiểu như đặt ra câu hỏi “liệu trái tim bạn đang rộng mở hay khép kín?” Cụm từ “mở lòng” sẽ đồng nghĩa với “sự tôn trọng tích cực vô điều kiện”, trong khi “khép lòng” thì đồng nghĩa với “sự tôn trọng tích cực… có điều kiện”. Nhiều phương thức thực hành có trong NVC hiện vẫn đang được phát triển để phân biệt được rằng liệu trái tim của một người là đang rộng mở hay khép kín.
Nếu như một người đang có sự phán xét về một người khác, và nếu như sự tôn trọng của người đó là “có điều kiện”, thì chúng ta sẽ có một tiến trình mà trong NVC được gọi là tiến trình “Diễn dịch Hình ảnh về Đối phương”. Tiến trình này sẽ gắn liền với việc tìm hiểu những phán xét của bản thân về người khác, nhận biết được những đòi hỏi mà bản thân đặt ra cho họ, và qua đó xem xét lại tiến trình suy nghĩ của bản thân. Sau đó, chúng ta sẽ áp dụng tiến trình xác định các yếu tố bao gồm “Quan sát’, “Cảm xúc”, và “Nhu cầu” cho chính bản thân và để suy đoán về tình huống của người đang được phán xét. Sau cùng, qua tiến trình trên, lối suy nghĩ phán xét (hay còn gọi là “hình ảnh đối phương”) sẽ được chuyển đổi thành sự tường minh và tôn trọng sâu sắc hơn đối với cả bản thân và người kia.
Phương thức thực hành còn lại của sự tôn trọng tích cực vô điều kiện là việc bộc lộ sự biết ơn và cảm kích với người kia. Những biểu hiện này có thể được củng cố thêm với tiến trình NVC bằng cách chứa đựng những biểu đạt mang tính tham chiếu với các hành động đã được thực hiện, các nhu cầu cụ thể đã được đáp ứng bằng các hành động trên, và các cảm xúc tích cực sẽ xuất hiện nhờ tất cả những điều này.
Sự nhận biết của thân chủ về các điều kiện cốt lõi
Có một phương tiện trong Giao Tiếp Phi Bạo Lực giúp bạn nhận biết được rằng liệu người mà bạn đang tương tác cùng có cảm thấy bạn đang chân thực, thấu cảm và tôn trọng tích cực vô điều kiện hay không. Phương tiện này được gọi là “Đề nghị/thỉnh cầu kết nối”. Kiểu thỉnh cầu này sẽ chủ yếu tập trung vào chính mối quan hệ trong khoảnh khắc hiện tại. Chẳng hạn như, các thỉnh cầu kết nối có thể là những câu hỏi như “Bạn cảm thấy thế nào khi nghe tôi nói như vậy?” “Bạn có thể thuật lại cho tôi điều mà bạn vừa nghe tôi nói được không?” hay “Bạn có tin là tôi đang rất nghiêm túc về những gì mình tôi đang nói không?”. Dựa theo cách mà người bên kia trả lời những câu hỏi này, bạn sẽ có thêm nhiều thông tin hơn để xem xét rằng liệu người đó có nhận biết được các điều kiện cốt lõi đang hiện có trong một mối quan hệ hay không.
Nỗi sợ hãi và sự lo âu của thân chủ
Có một khái niệm được sử dụng trong Giao Tiếp Phi Bạo Lực đó là “ranh giới” và việc “hoạt động bằng các ranh giới của bản thân”. “Ranh giới” tức là phạm vi mà trong đó sự thoải mái của một cá nhân trong việc nhìn nhận và nói chuyện về một vấn đề riêng tư có sự thay đổi bất ngờ. Đây chính là nơi mà phạm vi cá nhân trở nên “quá riêng tư”, “quá nguy hiểm”, “đáng sợ” và vân vân. “Ranh giới” chính là nơi giao nhau giữa “vùng an toàn” và “vùng ngoài an toàn” trong tâm lý của một cá nhân. Chúng ta hiện có rất nhiều phương thức thực hành để xác định được các phạm vi trên và thử nghiệm với chúng.
Giao tiếp còn được gọi là “bước gần đến nỗi sợ của bản thân”. Để thực hiện được điều này thì đầu tiên là phải xác định xem điều gì thường gây ra cảm giác sợ hãi cho thân chủ và sau đó là xác định một cá nhân cụ thể tượng trưng cho nỗi sợ của thân chủ đó. Sau khi thực hiện xong các bước trên, thân chủ sẽ tiếp cận cá nhân cụ thể trên và bắt đầu trò chuyện với người đó. Xuyên suốt cuộc trò chuyện, thân chủ sẽ nỗ lực hết sức để tỏ ra thành thực, thấu cảm, và quan tâm, và đồng thời đưa ra các yêu cầu rõ ràng và khả thi về các phương hướng để cải thiện tình hình.
Khái niệm thứ ba trong Giao Tiếp Phi Bạo Lực gắn liền với một phạm vi được gọi là “sự chân thật đáng sợ”. Cụm từ này đề cập đến những suy nghĩ ở trong tâm trí của thân chủ và được thân chủ thừa nhận, nhưng không thể được thân chủ nói lên thành lời do họ quá sợ hãi. Việc nghĩ sao nói vậy có thể được xem là trung thực, nhưng làm như vậy cũng sẽ rất “đáng sợ”. Việc phát triển nên một phương thức thực thành có thể khơi gợi đủ dũng khí để nói ra được những suy nghĩ trên chính là đang thực hành “sự chân thật đáng sợ”.
Tương tác có tính tâm lý
Khái niệm “tương tác tâm lý” được Carl Rogers sử dụng còn được gọi là “sự nối kết từ trái tim” trong Giao Tiếp Phi Bạo Lực. Trong NVC, việc thiết lập các “mối dây nối kết” có ý nghĩa rất lớn, và nhiều người có chuyên môn sẽ xem việc này như mục đính duy nhất của cả tiến trình. Cũng như tham vấn viên NVC nổi tiếng có tên là Robert Gonzales đã từng nói:
“Chủ đích của NVC là tạo ra được một sự nối kết mà qua đó các nhu cầu của tất cả mọi người đều được trân quý như nhau và được đáp ứng thông qua việc tự nguyện cho đi”.
Cũng giống với các đức tính được nêu trên, chúng ta sẽ có nhiều hình thức thực hành trong NVC để nhận biết và củng cố chất lượng của sự gắn kết giữa người với người.
Các khái niệm chủ đạo khác về Tiếp cận Nhân vị Trọng tâm
Khuynh hướng hiện thực hóa
NVC có một quan niệm cốt lõi cho rằng tất cả những gì mà con người thực hiện đều là những nỗ lực trong việc đáp ứng được các nhu cầu căn bản của họ. Một nhu cầu căn bản của con người sẽ khác với một chiến lược được đặt ra để đáp ứng được các nhu cầu, hay nói cách khác, nhu cầu đó không phải là của riêng một ai, và không phụ thuộc vào một nơi chốn, một vật thể, hay một hành động nhất định. Chẳng hạn, các khái niệm như “tình thương”, “sự công nhận”, “sự thấu hiểu”, “thành tích”, “cảm giác được chào đón”, và vân vân, đều là các nhu cầu căn bản của con người, trong khi các khái niệm như “Ông Smith”, “ngồi cạnh tôi”, “đọc sách”, “trúng giải”, và “có thẻ thành viên” đều có thể được xem là các chiến lược để đáp ứng được các nhu cầu và sẽ không được xem là các nhu cầu.
Vì vậy, khuynh hướng hiện thực hóa có thể được xem như là một sự ham muốn cơ bản thôi thúc mỗi người phải đáp ứng được các nhu cầu của bản thân. Khuynh hướng hiện thực hóa không phải là các nhu cầu căn bản của con người, mà là ham muốn cơ bản của con người trong việc thỏa mãn được các nhu cầu. Bản thân tôi tin rằng việc nhìn nhận sự việc qua phương hướng này sẽ giúp chúng ta nhìn ra được một bức tranh toàn cảnh rõ ràng hơn về cách thức mà khuynh hướng hiện thực hóa ảnh hưởng đến đời sống thường ngày của chúng ta.
Sức mạnh cá nhân
Bản thân tôi nhận thấy rằng Giao Tiếp Phi Bạo Lực có mối liên hệ với sức mạnh cá nhân theo hai hướng khác nhau. Hướng thứ nhất, tiến trình này sẽ củng cố năng lực của mỗi người trong việc nhìn nhận thế giới xung quanh họ nếu dựa trên những quan sát rõ ràng và các yêu cầu khả thi mà độc lập và khác biệt với việc lý giải và đánh giá. Tôi tin rằng việc nhìn nhận thế giới theo đúng bản chất của nó thay vì dựa vào suy nghĩ của người khác về nó sẽ giúp con người có được một tầm hiểu biết đầy đủ hơn về việc tận dụng những gì thực sự tồn tại để có tiềm năng đáp ứng được các nhu cầu. Hướng thứ hai, NVC sẽ củng cố năng lực của mỗi người trong việc ý thức được các sự lựa chọn trong từng khoảnh khắc mà họ đưa ra để nỗ lực đáp ứng được các nhu cầu cụ thể. Một khi con người đã nhận thức được các nhu cầu mà mình muốn đáp ứng được trong một tình huống cụ thể, thì họ sẽ có thể đánh giá lại dự định của mình và đưa ra các lựa chọn mà họ nghĩ là sẽ có khả năng cao trong việc đáp ứng được các nhu cầu đó.
Giao Tiếp Phi Bạo Lực như một Tiếp cận Nhân vị Trọng tâm hiện đại
Có thể “giảng dạy”
Sẽ luôn có những thứ rất cụ thể để một người hướng sự chú tâm của họ vào. Chẳng hạn, bạn có thể chú trọng vào “quan sát”, “cảm xúc”, “nhu cầu”, hoặc “thỉnh cầu” theo nhiều hướng khác nhau. Bạn có thể chú trọng vào yếu tố đó theo cách mà chúng có liên quan đến bạn trong hiện tại, quá khứ, hoặc tương lai, hoặc theo một người khác, hoặc bạn có thể chú trọng vào chúng theo những suy nghĩ của bạn về một người khác. Dưới sự hỗ trợ của một nhà trị liệu có trình độ, ta có thể liên tục hướng sự chú tâm của một thân chủ đến các phạm vi mà trong đó các khái niệm và phương thức của NVC có thể được áp dụng. Bạn cũng có thể phân chia NVC thành “mảng” nhỏ hơn. Chẳng hạn, bạn có thể chú trọng riêng biệt vào từng yếu tố trong “quan sát”, “cảm xúc”, “nhu cầu”, hoặc “thỉnh cầu” cho đến khi bạn cảm thấy đủ tự tin với mỗi yếu tố để chuyển sang yếu tố khác. Chúng ta không nhất thiết phải nắm bắt được các khái niệm khác để tìm ra được giá trị của việc thực hiện một khái niệm nào đó.
Có thể học được
Có những tiến trình hướng dẫn theo từng bước cụ thể để áp dụng cho việc thực hành và học hỏi. Chúng ta có thể lặp đi lặp lại các tiến trình này cho đến khi định hình nên được các thói quen mới xoay quanh việc tận dụng chúng. Thêm vào đó, chúng ta có thể kiểm tra từng bước để đảm bảo được việc thực hiện theo đúng quy cách. Chẳng hạn, chúng ta sẽ những có cách để biết được đâu là yêu cầu, đâu là quan sát, hay đâu là nhu cầu, và vân vân.
Có thể minh họa/thị phạm
Tiến trình Giao Tiếp Phi Bạo Lực có thể được trình bày bởi những người được đào tạo về tiến trình đó và lựa chọn sử dụng nó. Các tình huống mà trong đó tiến trình này được trình bày bởi một hoặc nhiều người sử dụng NVC có thể được những người đã được đào tạo về NVC sắp xếp thành các màn kịch sắm vai.
Lời nhắn nhủ đến các bạn đọc
Để phát triển các kỹ năng và trình độ cho chính bản thân trong việc xây dựng nên sáu điều kiện mà ông Rogers đã cho là cần thiết trong việc thay đổi tính cách theo chiều hướng tích cực, tôi mong muốn các bạn tìm hiểu sâu hơn về Giao Tiếp Phi Bạo Lực.
Tài liệu tham khảo
d’Ansembourg, Thomas. (2007). Đừng nhu mì, hãy thành thực. Thành phố Encinitas, bang California: Nhà xuất bản Puddledancer Press.
Rogers, Carl. (1989). Các điều kiện tiên quyết của sự chuyển biến về tính cách trong trị liệu. Tuyển tập Carl Rogers. Nhà xuất bản Mariner Books.
Rogers, Carl. (1967). Tác động từ các mối quan hệ trong trị liệu: Nghiên cứu về liệu pháp tâm lý cho bệnh tâm thần phân liệt. Nhà xuất bản The University of Wisconsin Press.
Rosenberg, Marshall. (2003). Làm giàu cho đời sống bằng giáo dục: NVC giúp cải thiện học lực trong trường, giảm thiểu xung đột và củng cố các mối quan hệ. Thành phố Encinitas, bang California: Nhà xuất bản Puddledancer Press.
Rosenberg, Marshall. (2003). Giao Tiếp Phi Bạo Lực: Ngôn ngữ của đời sống. Tái bản lần thứ hai. Thành phố Encinitas, bang California: Nhà xuất bản Puddledancer Press.
Phụ lục
Hướng Dẫn Tham Khảo Nhanh về Giao Tiếp Phi Bạo Lực
| Bộc lộ chân thật | Thấu cảm |
| Quan sát Khi tôi nhìn/nghe thấy… | [Quan sát] [Khi bạn nhìn/nghe thấy…] |
| Cảm xúc Tôi cảm thấy… | [Cảm xúc] [Có phải bạn cảm thấy…?] |
| Nhu cầu Vì tôi cần… | [Nhu cầu] [Vì bạn cần…] |
| Thỉnh cầu Liệu bạn có sẵn lòng… | [Thỉnh cầu] [Bạn có muốn…?] |
Quan sát: Mô tả những gì ta nhìn hoặc nghe thấy mà không kết hợp với sự diễn giải. Chẳng hạn, thay vì nói là “Con bé nó đang vùng vằng kìa”, thì bạn có thể nói là “Con bé nó đang nằm bò ra nhà mà khóc giẫy lên kia kìa”. Khi đề cập đến lời nói của một ai đó, hãy cố gắng trích dẫn nguyên văn lời nói của họ thay vì diễn đạt lại.
Cảm xúc: Nói về các cảm xúc chúng ta thay vì kể chuyện hay nói ra ý nghĩ về những gì người khác đang làm. Chẳng hạn, thay vì nói là “Tôi thấy bị dụ dỗ quá” để ám chỉ về hành vi của người khác, bạn có thể nói là “Tôi cảm thấy không thoải mái lắm”. Hãy tránh các cụm từ như: “Tôi thấy là…” và “Tôi nghĩ là…” – vì các từ đi theo sau sẽ trở thành ý nghĩ, chứ không phải cảm xúc.
Nhu cầu: Là nguyên nhân của cảm xúc, mang tính phổ quát, tiếp diễn và phụ thuộc vào các hành động của các cá nhân nhất định. Hãy nói ra các nhu cầu của bản thân thay vì nói về các hành động của người khác (nguyên do). Chẳng hạn, hãy nói là “Mẹ thấy khó chịu vì mẹ cần có người phụ mẹ” thay vì nói là “Mẹ thấy khó chịu vì con không rửa bát”.
Thỉnh cầu: Đưa ra các yêu cầu rõ ràng và chắc nịch về những gì mà chúng ta muốn (thay vì nói về những cái ta không muốn). Chẳng hạn, hãy nói là “Liệu anh có sẵn sàng quay lại đây vào tối hôm nay vào thời gian mà mình đã hẹn trước không?” thay vì nói là “Liệu anh có đảm bảo là không đến trễ nữa được không?” Theo như định nghĩa thì chúng ta đưa ra các yêu cầu, chúng ta có thể nghe được câu trả lời là “không”, và qua đó có thể tạo cơ hội để tiếp tục trao đổi.
Thấu cảm: Trong NVC, chúng ta sẽ cần thấu hiểu được người khác bằng việc suy đoán về các cảm xúc và nhu cầu của họ. Thay vì cố gắng giải quyết vấn đề, mục tiêu của chúng ta là sự thấu hiểu. Chúng ta đôi khi có thể bỏ qua việc quan sát và yêu cầu. Khi tình huống không cho phép hoặc không tạo điều kiện cho lời nói thì chúng ta có thể bày tỏ sự thấu cảm một cách thầm lặng.
Thấu cảm với bản thân: Trong việc bày tỏ sự thấu cảm với bản thân, chúng ta sẽ lắng nghe nội tâm để liên kết với các cảm xúc và nhu cầu của chính chúng ta. Mối liên kết này sẽ giúp chúng ta đặt ra các bước đi tiếp theo.
Danh sách về một số nhu cầu căn bản của con người
| Sinh tồn về mặt thể chất Không khí, dinh dưỡng, thức ăn, đào thải, nước, ngủ nghỉ, nơi ở, việc di chuyển, sự an toàn, cân bằng sinh học, biểu hiện tính dục | Sự thân thiết Va chạm, sự gần gũi, tình cảm thể xác, sự nhạy cảm, hơi ấm tình cảm, sự thân mật, thư giãn, sự dịu dàng, quan tâm, gắn bó, sự an ủi, tình thương | Sự tự chủ Sự tự do, không gian cá nhân, sự tự lập, ý chí, lựa chọn, sự kiên cường, cá tính, sự bền bỉ, quyền cá nhân |
| Tâm lý Sự kích thích, tập trung, sự minh bạch / khả năng thấu hiểu, sự nhận biết, quan niệm, thông tin, ký ức, ý thức, suy tư, quan điểm, phân biệt | Bộc lộ bản thân Sự sáng tạo, cảm giác được để ý, sự phát triển, nói chuyện, hồi phục, hát, học hỏi / thành thạo, ý nghĩa, giáo huấn, tạo hóa | Sự chính trực Giá trị bản thân, tâm điểm, sự thành thực, danh tính, lòng tự trọng, sự điềm tĩnh, mục đích, sự quyết tâm, tầm nhìn / ước mơ, phương hướng, sự trung thực, phẩm giá |
| Tôn vinh cuộc sống Sự sống, khoái cảm, niềm vui, thành tích, sự kích thích, phấn khích, khiêu vũ, khiếu hài hước, niềm đam mê, cường độ, vui chơi Tôn vinh sự mất mát: Khóc thương cho người thân đã mất, ước mơ chưa thực hiện, và vân vân | Tinh thần Vẻ đẹp / thẩm mỹ, hạnh phúc, hòa hợp / hòa bình, ý thức về bản thân, trật tự, sự yên bình, lòng cảm tạ, đức tin, cảm hứng, hy vọng, giao thiệp, sự tồn tại, mục đích cao cả, vượt lên chính mình | Tương trợ lẫn nhau/Xã hội Sự chấp thuận, lòng tin tưởng, bằng hữu, sự thấu cảm, cảm kích, hợp tác, cảm giác được chào đón, cộng đồng, đóng góp cho người khác, sự công nhận, trấn an, mối liên kết, danh tính nhóm, sự tôn trọng, hỗ trợ, trung thực từ người khác, sự tự do về cảm xúc, sự thấu hiểu, sự an toàn về cảm xúc |
Quang Thái dịch, ThS Huỳnh Hiếu Thuận hiệu đính
Tự Học Hạnh Phúc 